Studium Generale - voorjaar 2006

VRIJE ACADEMIE
WERKPLAATS
VOOR BEELDENDE
KUNSTEN

EEN KORTE GESCHIEDENIS

De Vrije Academie werd op 1 november 1947, op een zolder aan het Haagse Westeinde, opgericht door 'lichtkunstenaar' Livinus van de Bundt (directeur van 1947 tot 1964). Hij formuleerde bij die gelegenheid de doelstellingen van de door hem opgerichte Vrije Academie. Die luiden, heel kernachtig, als volgt:

Het doel van de Vrije Academie is "te komen tot integrale vorming van beeldende kunstenaars en van zich kunstzinnig ontplooiende amateurs, waarbij gestreefd wordt naar een steeds onderzoekende beoefening van de vrije beeldende kunsten, opdat uitkomsten verwacht kunnen worden, die de vormgeving van de samenleving op een hoger peil brengen."

Hierin bepleitte Van de Bundt een andere manier om tot artistieke rijping te komen dan de toen, en heden ten dage nog steeds, gebruikelijke manier. Artistieke vorming vindt niet plaats via onderwijs, uitmondend in een eindexamen, maar via dialoog, zelfreflectie, eigenzinnigheid, zelfstandigheid en een constructieve houding naar de samenleving toe. De oprichter streefde naar een open atelier dat als ontmoetingsplaats zou fungeren tussen amateurs en professionals, ervan uitgaande dat creativiteit het best gedijt als beide categorieën elkaar beïnvloeden. 'Je bent kunstenaar of je bent het niet', was zijn motto.
De uitgangspunten van Van de Bundt zijn de afgelopen decennia door de verschillende directeuren van de Vrije Academie op verschillende wijzen tot uiting gebracht, maar altijd overeind gebleven.
De tweede directeur, de schilder George Lampe (1964-1982), voert in de tweede helft van de jaren zestig de Vrije Academie Nieuwe Stijl in. Dat betekende dat er vanaf dat moment volop geëxperimenteerd werd met communicatiemedia als foto en film. Ook doet dan de zogenaamde 'ontwerpermentaliteit' zijn intrede: geen imitaties meer, maar nieuwe vormen creëren. Ook introduceert Lampe de nog steeds in gebruik zijnde termen 'deelnemer' en 'begeleider', als alternatief voor het hiërarchische 'student' en docent'.
Vanaf 1970 doopt Lampe de academie om tot het later roemruchte Psychopolis. Deze naam, en het instituut waar ze voor stond, was bedoeld als antwoord op de Technopolis, waarmee de samenleving van alledag werd aangeduid. Onder het beheer van Lampe, de bewogen, talentvolle, explosieve en onbetwiste leider werd de Vrije Academie een bloeiende instelling. Hij maakte van Psychopolis een kunstwerk. Hij haalde de democratiseringsgolf binnen en verwelkomde, tieners, kabouters, provo's, gepensioneerde dames en heren. Er heerste een goede, open sfeer, waarin mensen zich geborgen voelden. 'Bewegen!' was het motto, geen angst voor fouten en geen statische toestanden.
Dit kon echter niet voor altijd zo blijven, zeker wat de financiering betreft niet. Eind jaren zeventig begonnen verschillende subsidiegevers te morren en, na enkele jaren, moest het roer worden omgegooid. In 1983 trad filmmaker Frans Zwartjes (1983-1988) aan als nieuwe directeur. De Vrije Academie kreeg haar oude naam terug. Hij wilde terug naar de academie zoals ze in de begintijd was en creëerde daartoe een basis, geënt op de toen beoefende media: vlak, ruimte, audiovisueel en, ter ondersteuning, het studium generale.
Zijn werk werd voortgezet door de schilder Bob Bonies (1988-2001) voor wie kwaliteit en motivatie bij de deelnemers en een zakelijk beleid bij de directie voorop stonden. Onder Bonies betrok de Vrije Academie haar huidige gebouw aan de Paviljoensgracht. Hier kon hij zijn ideaal van heldere, aaneengeschakelde werkruimtes verwezenlijken. Door de open architectuur kon er een integrale ontwikkeling van verschillende soorten kunst tot stand komen. Werken, en door te werken tot kwaliteit komen, was het motto van Bonies. Hij maakte van de Vrije Academie een besloten instituut, waar kwalitatief goede dingen gebeurden, maar dat geen contact onderhield met de veranderende samenleving.

In 2001 werd hij opgevolgd door huidig directeur beeldhouwer Ingrid Rollema. Sinds haar aantreden heeft ze geprobeerd de contacten tussen de academie en de samenleving te intensiveren. Zij organiseerde i.s.m. De Grafische Werkplaats Prints prikkelende projecten en trok hierdoor eigenzinnige professionele kunstenaars naar de academie. Sprekers van universiteiten en nationaal en internationaal opererende instellingen waren te gast. Zij wil, met de academie een geëngageerde plek bieden aan kunstenaars van binnen en buiten Nederland, waar projecten gerealiseerd kunnen worden die te groot zijn voor een individueel kunstenaar of klein collectief. Door deze kunstenaars uit te nodigen, kunnen deelnemers van zeer nabij alle aspecten van de professionele kunstbeoefening meemaken en zodoende aan hun eigen artistieke ontwikkeling werken. Communicatie door middel van het beeld staat op de Vrije Academie Werkplaats voor Beeldende Kunsten centraal.

Vincent Botella

home